ผ่าตัดต่อมลูกหมากโตวิธีไหนดี TURP HoLEP เทียบ

ไม่มีวิธีผ่าตัดเดียวที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน วิธีที่เหมาะขึ้นอยู่กับขนาดต่อมลูกหมาก ยาที่ใช้อยู่ โรคประจำตัว และความต้องการเรื่องการหลั่งน้ำอสุจิของแต่ละคน บทความนี้อธิบายความต่างของแต่ละวิธีอย่างตรงไปตรงมา พร้อมเกณฑ์เลือกและรายการคำถามที่นำไปคุยกับแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะได้ทันที

ต่อมลูกหมากโตคืออะไร และเมื่อไรจึงควรคิดถึงการผ่าตัด

ต่อมลูกหมากอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะ เมื่อต่อมโตขึ้นตามวัย จะบีบท่อปัสสาวะและทำให้ปัสสาวะลำบาก อาการที่พบบ่อยคือ ปัสสาวะบ่อย ต้องลุกกลางคืน ปัสสาวะไม่พุ่ง ต้องรอนานกว่าจะเริ่มถ่าย และรู้สึกว่าปัสสาวะไม่สุด

การรักษาเบื้องต้นมักเริ่มจากยา โดยยากลุ่มหลักคือยาขยายท่อปัสสาวะ (alpha-blocker) และยาลดขนาดต่อม (5-alpha reductase inhibitor) แพทย์จะพิจารณาการผ่าตัดเมื่อเข้าข่ายอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

• อาการรบกวนชีวิตมากแม้ใช้ยาแล้ว หรือใช้ยาแล้วมีผลข้างเคียงจนทนไม่ไหว
• ปัสสาวะไม่ออกซ้ำ หรือต้องคาสายสวนปัสสาวะ
• ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ
• มีนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ
• ปัสสาวะเป็นเลือดซ้ำจากต่อมลูกหมากโต
• ไตเสื่อมจากการอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะ

ก่อนผ่าตัดแพทย์ประเมินอะไรบ้าง

ก่อนเลือกวิธีผ่าตัด แพทย์จะรวบรวมข้อมูลเพื่อยืนยันว่าอาการมาจากต่อมลูกหมากโตจริง และเพื่อดูว่าวิธีใดปลอดภัยสำหรับคุณ การประเมินโดยทั่วไปประกอบด้วย

• ซักประวัติและแบบประเมินคะแนนอาการปัสสาวะ (IPSS) รวมถึงรายการยาที่ใช้อยู่
• ตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก
• ตรวจปัสสาวะเพื่อหาการติดเชื้อหรือเลือดปน
• ตรวจค่า PSA เพื่อช่วยคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมาก
• อัลตราซาวด์เพื่อดูขนาดต่อมและปริมาณปัสสาวะที่ค้างในกระเพาะปัสสาวะ
• ตรวจการไหลของปัสสาวะในบางราย

ผลตรวจเหล่านี้ รวมกับโรคประจำตัวและความพร้อมในการดมยา เป็นข้อมูลหลักที่แพทย์ใช้เสนอวิธีผ่าตัด

การส่องกล้องตัดผ่านท่อปัสสาวะ (TURP) วิธีมาตรฐาน

TURP คือการใส่กล้องและอุปกรณ์ตัดผ่านท่อปัสสาวะเข้าไปตัดเนื้อต่อมส่วนที่โตออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ โดยไม่มีแผลผ่าตัดภายนอก เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้มายาวนานและเป็นเกณฑ์เปรียบเทียบของวิธีอื่น

เหมาะกับใคร

โดยทั่วไปเหมาะกับต่อมขนาดเล็กถึงปานกลาง ส่วนขนาดที่เหมาะจริงให้แพทย์เป็นผู้ประเมิน

ข้อดี

• เป็นวิธีที่มีประสบการณ์การใช้งานและงานวิจัยสนับสนุนมาก
• ไม่มีแผลผ่าตัดภายนอก
• อาการปัสสาวะมักดีขึ้นชัดเจนหลังผ่าตัด

ข้อควรระวัง

• การหลั่งน้ำอสุจิย้อนกลับเข้ากระเพาะปัสสาวะพบได้บ่อย
• มีเลือดออก ซึ่งอาจมากกว่าการผ่าตัดด้วยเลเซอร์บางชนิด
• มีโอกาสติดเชื้อ และท่อปัสสาวะหรือคอกระเพาะปัสสาวะตีบได้
• ภาวะโซเดียมต่ำจากน้ำล้าง (TUR syndrome) พบได้น้อยในปัจจุบัน โดยเฉพาะเมื่อใช้เทคนิคแบบไบโพลาร์

การผ่าตัดเลเซอร์ควักเนื้อต่อม (HoLEP)

HoLEP คือการใช้เลเซอร์ผ่านกล้องทางท่อปัสสาวะ แยกเนื้อต่อมส่วนในออกมาเป็นก้อนทั้งชิ้น แล้วใช้เครื่องบดสลายชิ้นเนื้อออกจากกระเพาะปัสสาวะ จุดเด่นคือเอาเนื้อต่อมออกได้มากและใช้ได้กับต่อมหลายขนาดรวมถึงต่อมใหญ่

ข้อดี

• เสียเลือดน้อยกว่า TURP
• มักคาสายสวนและนอนโรงพยาบาลสั้นกว่า
• เหมาะกับต่อมขนาดใหญ่ที่ TURP อาจใช้เวลานานหรือทำได้ยาก

ข้อควรระวัง

• ต้องอาศัยแพทย์ที่ผ่านการฝึกเฉพาะทางและมีประสบการณ์ รวมถึงเครื่องมือที่พร้อม
• ปัสสาวะเล็ดหรือกลั้นไม่อยู่ได้ในช่วงแรกหลังผ่าตัด ซึ่งมักเป็นชั่วคราว
• การหลั่งน้ำอสุจิย้อนกลับพบได้เช่นกัน

ผลลัพธ์ของวิธีนี้ขึ้นกับประสบการณ์ของแพทย์ค่อนข้างมาก จึงควรสอบถามแพทย์เรื่องประสบการณ์ก่อนตัดสินใจ

เลเซอร์วิธีอื่นและการรักษาแบบรุกล้ำน้อย

นอกจาก TURP และ HoLEP ยังมีทางเลือกอื่นที่แพทย์อาจเสนอในบางกรณี ความพร้อมให้บริการและหลักฐานระยะยาวของแต่ละวิธีแตกต่างกัน ควรสอบถามสถานพยาบาลล่วงหน้า

เลเซอร์ระเหยเนื้อต่อม

เป็นการใช้เลเซอร์ (เช่น เลเซอร์สีเขียว) ทำให้เนื้อต่อมระเหยออก มักมีเลือดออกน้อย จึงถูกพิจารณาในผู้ที่ต้องกินยาละลายลิ่มเลือด แต่การหยุดหรือเปลี่ยนยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์เท่านั้น ห้ามหยุดยาเอง

การใช้ห่วงดึงต่อมลูกหมาก (UroLift) และการใช้ไอน้ำ (Rezum)

เป็นวิธีแบบรุกล้ำน้อยที่ไม่ตัดเนื้อต่อมออกทั้งหมด ออกแบบมาเพื่อรักษาการหลั่งน้ำอสุจิ เหมาะกับต่อมขนาดไม่ใหญ่มากและรูปร่างต่อมบางแบบ ซึ่งแพทย์ต้องประเมินเป็นรายบุคคล

การอุดหลอดเลือดต่อมลูกหมาก (PAE)

เป็นทางเลือกที่ยังมีข้อถกเถียงในแนวทางต่าง ๆ หลักฐานระยะยาวมีจำกัด เหมาะกับบางรายตามดุลยพินิจของแพทย์ และอาจมีโอกาสต้องรักษาซ้ำสูงกว่าวิธีที่เอาเนื้อต่อมออก

การผ่าตัดเปิดสำหรับต่อมขนาดใหญ่มาก

การผ่าตัดเปิดคือการผ่าตัดทางหน้าท้องเพื่อเอาเนื้อต่อมชั้นในออก ปัจจุบันใช้น้อยลง แต่ยังจำเป็นในบางสถานการณ์ เช่น ต่อมใหญ่มาก มีนิ่วขนาดใหญ่ในกระเพาะปัสสาวะร่วมด้วย หรือสถานพยาบาลไม่มีเครื่องมือเลเซอร์

• ข้อดี: เอาเนื้อต่อมออกได้มาก และใช้กับต่อมที่ใหญ่เกินกว่าวิธีส่องกล้องบางวิธีจะทำได้
• ข้อควรระวัง: มีแผลผ่าตัด เสียเลือดมากกว่า และมักนอนโรงพยาบาลนานกว่า รวมถึงพักฟื้นนานกว่า

ตารางเปรียบเทียบวิธีผ่าตัด

ตารางนี้เปรียบเทียบเชิงคุณภาพเพื่อให้เห็นภาพรวมเท่านั้น ตัวเลขจริงต่างกันตามสถานพยาบาลและตัวผู้ป่วย

หัวข้อเปรียบเทียบ	TURP	HoLEP	ผ่าตัดเปิด
ขนาดต่อมที่เหมาะ	เล็กถึงปานกลาง	หลายขนาด รวมถึงต่อมใหญ่	ต่อมใหญ่มาก
การดมยา	ดมยาสลบหรือฉีดยาชาไขสันหลัง	มักดมยาสลบ ตามการประเมินของแพทย์	ดมยาสลบ
เวลานอนโรงพยาบาล	ปานกลาง	มักสั้นกว่า	นานกว่า
การคาสายสวน	ปานกลาง	มักสั้นกว่า	นานกว่า
การเสียเลือด	ปานกลาง	น้อยกว่า	มากกว่า
ผลต่อการหลั่งน้ำอสุจิ	การหลั่งย้อนกลับพบบ่อย	การหลั่งย้อนกลับพบบ่อย	การหลั่งย้อนกลับพบบ่อย
ความทนทานของผล	ผลดีในระยะยาวและมีข้อมูลสนับสนุนมาก	ผลทนทาน เมื่อผ่าตัดโดยแพทย์ที่ชำนาญ	ผลทนทาน
แผลผ่าตัดภายนอก	ไม่มี	ไม่มี	มี

เกณฑ์เลือกวิธีผ่าตัดให้เหมาะกับตัวเอง

ใช้เกณฑ์ต่อไปนี้เป็นกรอบคิดเพื่อเตรียมตัวคุยกับแพทย์ ไม่ใช่เพื่อเลือกวิธีเอง

ขนาดต่อมลูกหมาก

ต่อมขนาดเล็กถึงปานกลางมักพิจารณา TURP ได้ ส่วนต่อมขนาดใหญ่ แพทย์อาจเสนอ HoLEP หรือการผ่าตัดเปิด เกณฑ์ขนาดที่ชัดเจนให้แพทย์เป็นผู้ชี้ขาด เพราะแนวทางแต่ละฉบับระบุไม่เหมือนกัน

ผู้ที่กินยาละลายลิ่มเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด

การเสียเลือดเป็นประเด็นสำคัญ แพทย์อาจเลือกวิธีที่เลือดออกน้อยกว่า และวางแผนเรื่องยาร่วมกับแพทย์ที่ดูแลโรคหัวใจหรือโรคหลอดเลือด ห้ามหยุดยาเองก่อนผ่าตัด

ผู้มีโรคหัวใจหรือโรคปอด

ความเสี่ยงจากการดมยาและระยะเวลาผ่าตัดมีผลต่อการเลือกวิธี ควรแจ้งโรคประจำตัวทั้งหมดและให้แพทย์ประเมินความพร้อมก่อนผ่าตัด

ผู้ที่ต้องการรักษาการหลั่งน้ำอสุจิหรือยังต้องการมีบุตร

วิธีที่เอาเนื้อต่อมออกมักทำให้เกิดการหลั่งย้อนกลับ หากเรื่องนี้สำคัญสำหรับคุณ ให้บอกแพทย์ตั้งแต่แรก เพื่อพิจารณาวิธีที่ออกแบบมาเพื่อรักษาการหลั่ง และปรึกษาเรื่องการวางแผนมีบุตรก่อนผ่าตัด

ความพร้อมของสถานพยาบาลและสิทธิการรักษา

เครื่องมือ ประสบการณ์ของแพทย์ และสิทธิการรักษาต่างกันในแต่ละที่ ควรสอบถามสถานพยาบาลและต้นสังกัดสิทธิล่วงหน้าเกี่ยวกับวิธีที่ให้บริการและค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดและระยะพักฟื้น

ระยะพักฟื้นขึ้นกับวิธีผ่าตัดและสภาพของแต่ละคน ให้ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ผู้ดูแลเป็นหลัก แนวทางทั่วไปมีดังนี้

• ดื่มน้ำตามที่แพทย์แนะนำ เพื่อช่วยให้ปัสสาวะใสและลดการอุดตันจากลิ่มเลือด
• ปัสสาวะมีเลือดปนได้ชั่วคราว เป็นเรื่องที่พบได้
• แพทย์จะกำหนดเวลาถอดสายสวนตามวิธีผ่าตัดและอาการของคุณ
• หลีกเลี่ยงการเบ่ง การยกของหนัก และการออกแรงมากในช่วงที่แพทย์กำหนด
• ป้องกันอาการท้องผูก เพื่อไม่ต้องเบ่งถ่าย
• การกลับไปทำงานและกิจกรรมทางเพศ ให้ทำตามที่แพทย์ผู้ดูแลแจ้ง
• ปัสสาวะอาจแสบหรือบ่อยในช่วงแรก และค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อแผลภายในหาย
• แพทย์จะเป็นผู้สั่งปรับหรือหยุดยากลุ่มเดิมหลังผ่าตัด

อาการที่ควรกลับไปพบแพทย์ทันที

หลังผ่าตัดหากมีอาการต่อไปนี้ ควรติดต่อแพทย์หรือไปโรงพยาบาลโดยเร็ว

• มีไข้ หรือหนาวสั่น
• ปัสสาวะไม่ออก หรือสายสวนไม่ไหล
• เลือดออกมาก หรือมีลิ่มเลือดอุดตันจนปัสสาวะไม่ได้
• ปวดมากผิดปกติ ที่ยาแก้ปวดตามที่แพทย์สั่งไม่ช่วย

คำถามที่ควรเตรียมไปถามแพทย์

จดคำถามเหล่านี้ไปพบแพทย์ จะช่วยให้การตัดสินใจร่วมกันมีข้อมูลมากขึ้น

• เหตุใดจึงแนะนำวิธีนี้สำหรับขนาดต่อมและอาการของฉัน
• มีวิธีอื่นที่เป็นทางเลือกหรือไม่ และต่างกันอย่างไร
• แพทย์มีประสบการณ์กับวิธีนี้มากน้อยเพียงใด
• ความเสี่ยงอะไรที่เกี่ยวข้องกับฉันโดยเฉพาะ จากโรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่
• ผลต่อการหลั่งน้ำอสุจิและการกลั้นปัสสาวะเป็นอย่างไร
• ต้องหยุดหรือปรับยาตัวใดก่อนผ่าตัดบ้าง
• ต้องนอนโรงพยาบาลและคาสายสวนนานเท่าใด และพักฟื้นอย่างไร
• ค่าใช้จ่ายและสิทธิการรักษาที่ใช้ได้มีอะไรบ้าง
• หลังผ่าตัดต้องติดตามอาการและตรวจ PSA อย่างไร

คำถามที่พบบ่อย

ผ่าตัดแล้วกลับเป็นซ้ำได้หรือไม่

ต่อมลูกหมากที่เหลืออยู่อาจโตขึ้นอีกในระยะยาว โอกาสที่ต้องรักษาซ้ำต่างกันตามวิธีผ่าตัด จึงควรไปตรวจติดตามตามนัด

ผ่าตัดแล้วเสี่ยงมะเร็งต่อมลูกหมากหรือไม่

การผ่าตัดไม่ได้ทำให้เกิดมะเร็ง แต่ก็ไม่ได้ขจัดความเสี่ยง เพราะไม่ได้เอาต่อมออกทั้งหมด จึงยังควรติดตามกับแพทย์ตามนัด

ผ่าตัดแล้วต้องกินยาต่อหรือไม่

ขึ้นกับแต่ละคน แพทย์จะเป็นผู้สั่งปรับหรือหยุดยาให้ ไม่ควรหยุดยาเอง

ผ่าตัดแล้วจะกลั้นปัสสาวะไม่ได้หรือไม่

บางคนอาจมีปัสสาวะเล็ดในช่วงแรกหลังผ่าตัด ซึ่งมักเป็นชั่วคราวและดีขึ้นตามเวลา หากอาการไม่ดีขึ้นให้แจ้งแพทย์

เนื้อหาในบทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาโดยแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะก่อนตัดสินใจเลือกวิธีการรักษา

เข้าร่วมชุมชนของเรา